Aan het beeld ziet u niet meer of een video echt is. Dáár gaat dit artikel over: hoe u daarmee omgaat, en welke verantwoordelijkheid makers daarin hebben. Om dat te bewijzen bouwden we, binnen duidelijke grenzen, een landelijke campagnespot van twintig seconden na met AI. De uitkomst zegt weinig over de overheid en veel over de grenzen van kijken.
Kijk eerst zelf
Links de originele campagnespot van de Rijksoverheid. Rechts onze reproductie: elk beeld gegenereerd door AI, gemonteerd op exact dezelfde tijdcodes.
Bekijk het nog eens op uw telefoon, in een tijdlijn, tussen ander materiaal door. Zo ziet vrijwel iedereen dit soort video’s. Dat is de situatie waarin het onderscheid gemaakt moet worden. Niet op een groot scherm, met de wetenschap dat er iets mis is en twee versies naast elkaar.
Dit is geen kritiek op de Rijksoverheid
De originele spot is vakwerk: achttien shots in de eerste tweeënhalve seconde om onrust op te roepen, dan een omslag naar rustige huiselijke beelden. Juist omdat overheidscommunicatie zorgvuldig en herkenbaar is, is die vorm aantrekkelijk om na te bootsen voor wie kwaad wil. Wij tonen niet aan dat de overheid kwetsbaar is, maar dat de kijker dat is.
Wat we bewust niet hebben gedaan
Drie grenzen hebben we aangehouden. Die maken de demonstratie niet zwakker, alleen onbruikbaar voor misbruik.
- De gezichten van de acteurs niet nagemaakt. Dat zijn echte, niet-publieke mensen. We hebben vergelijkbare figuranten gegenereerd uit geschreven beschrijvingen; het origineel is nooit aan het model gevoerd.
- De eindkaart draagt een fictief merk. Het departement heet Rijksbeeldzaken en de campagne nieuwestroom.nl. Allebei bestaan ze niet.
- Elke export draagt herkomstinformatie. De versie die wij verspreiden begint met een waarschuwingskaart en draagt de hele film door een zichtbare markering. Alleen in de vergelijking hierboven tonen we de kale versie, anders zou u niet eerlijk kunnen vergelijken.
Wat het kostte
Wat oogt als een filmpje van een stuk of twaalf beelden, bleek te bestaan uit 28 shots in 20 seconden. Gemiddeld 0,71 seconde per shot, allemaal harde cuts. Die hebben we allemaal opnieuw gemaakt.
| Post | Aantal | Kosten |
|---|---|---|
| Beeldgeneratie | 18 beelden | $2,70 |
| Beeld naar video | 80 seconden | $8,00 |
| Montage, kleurcorrectie, ondertitels, eindkaart | — | $0,00 |
| Totaal | $10,70 (≈ €9,90) |
€9,90
Voor een reproductie van iets dat als originele productie tienduizenden euro’s kost: drone-vluchten, een filmcrew, acteurs, locaties, een montagestudio. De opnames die het duurst zijn om écht te maken, de luchtbeelden, zijn generatief juist het goedkoopst en het overtuigendst.
Het getal dat er het meest toe doet: nul
In deze spot komt geen enkel pratend gezicht voor. Het is een voice-over met ondertitels. Daarmee vervalt het moeilijkste onderdeel van een deepfake: een mond die niet helemaal synchroon loopt.
Als kijkers zijn we getraind om juist op dat signaal te letten. Bij dit soort video’s zoeken we dus naar het verkeerde ding. Er valt niets te betrappen aan een mond die er niet is.
Waarom “let op de handen” niet meer werkt
De bekende adviezen (let op handen, op ogen, op rare randjes) gaan uit van een maker die zijn best niet doet. In de praktijk verdwijnen die signalen vanzelf, en dat heeft een banale reden: elke poging is een nieuwe gok van vijfenvijftig cent. Wie tien keer op de knop drukt en de beste versie kiest, houdt geen zichtbare fouten over.
Wat er dan nog overblijft duurt tienden van seconden, zit achter beweging, en verdwijnt in de compressie die elk sociaal netwerk er gratis overheen gooit.
Wij liepen er zelf tegenaan: het shot met de deken kostte vier pogingen voordat de armen klopten. De fout zagen we in de bewegende versie niet. Die kwam pas boven water toen we de opname uittrokken tot een raster van losse beelden, en dat doet geen enkele kijker in een tijdlijn.
Het advies is niet fout, het is verouderd
De signalen bestaan echt. Het advies gaat alleen uit van een tegenstander die slordig is, en daar kunt u niet op rekenen. Wie u wil misleiden, drukt gewoon nog een keer op de knop.
Waarom dit geen specialistenwerk meer is
Geen filmstudio, geen dure software, geen team. Het werk zat in een terminalvenster, een tekstscherm waarin je opdrachten typt. Vier stappen:
- De originele spot uit elkaar halen, zodat je kunt tellen hoeveel shots erin zitten en hoe lang ze duren.
- Per shot één stilstaand beeld laten maken. Je beschrijft in gewone zinnen wat erop moet staan en krijgt een foto terug. Een paar cent per stuk.
- Dat beeld laten bewegen. Foto plus een zin over wat er moet gebeuren, en je krijgt vier seconden video. Dit is de enige kostbare stap.
- Aan elkaar plakken op de juiste tijdcodes, kleuren gelijktrekken, ondertitels erin branden.
Bij elkaar ongeveer een uur werk. Het meeste van die tijd ging niet naar het maken maar naar het controleren. Daar glipten de fouten alsnog doorheen.
De volledige werkwijze staat open en bloot online
Wij houden onze aanpak niet geheim, want geheimhouding beschermt hier niemand. Wie kwaad wil vindt dit toch wel. Wat wel helpt is dat u weet hoe eenvoudig het is. De complete handleiding staat op theuws.com/video-studio-skill.
Wat u hiermee kunt
Het eerlijke antwoord is onprettig: op een telefoonscherm valt dit niet betrouwbaar aan het beeld te zien. De verdediging verschuift van waarnemen naar narekenen. Drie gewoontes die wel werken:
- Ga naar de bron, niet naar het beeld. Staat deze campagne ook op rijksoverheid.nl of op het geverifieerde kanaal van het ministerie? Zo niet: bestaat hij waarschijnlijk niet.
- Lees het webadres letterlijk. Typ het domein zelf in, klik niet. Eén letter verschil is het hele verschil.
- Wees extra alert bij haast. Vervalsingen vragen bijna altijd om een snelle handeling: klik, betaal, deel. Echte publieksvoorlichting heeft die haast zelden.
Onze visie
AI is fantastisch gereedschap. Wij gebruiken het dagelijks en het maakt werk mogelijk dat voorheen niet betaalbaar was voor kleinere opdrachtgevers. Dat er steeds meer beeld met AI gemaakt wordt, is geen probleem dat opgelost moet worden.
Er hoort alleen een gevolg bij dat we niet mogen wegwuiven: een nieuwe dimensie van gezond wantrouwen. De redelijke twijfel of wat u ziet werkelijk is vastgelegd of pas net is bedacht. Die twijfel is terecht en verdwijnt niet meer.
Het ongemakkelijke eraan is dat hij niet selectief is. Hij landt op alles: op eerlijk werk, op een echte campagne, op de foto die iemand gewoon zelf gemaakt heeft. Daar zit de werkelijke prijs. Niet dat vervalsingen geloofd worden, maar dat echte dingen dat niet meer vanzelf worden.
Daarmee ligt de bal bij de makers, niet bij de kijker. Wij kunnen niet van iedereen verwachten dat die frame-voor-frame controleert wat wij in een uur in elkaar zetten.
En nee, dit is niet vrijblijvend
Vanaf 2 augustus 2026 wordt artikel 50 van de Europese AI-verordening van toepassing, vijf dagen na het verschijnen van dit artikel. Wie AI-gegenereerde video publiceert die een deepfake vormt, moet dat kenbaar maken en de uitvoer machinaal leesbaar markeren. Boetes lopen op tot €15 miljoen of 3% van de wereldwijde jaaromzet. Daarnaast gelden het portretrecht, de AVG en de Nederlandse Reclame Code.
De video bij dit artikel voldoet daaraan. Niet omdat het per 2 augustus moet, maar omdat het hoe dan ook hoort.
Wetgeving is een ondergrens, geen ambitie. Een sector die pas in beweging komt als een verordening het afdwingt, bevestigt het wantrouwen dat hij zou moeten wegnemen. Wij vinden dat de AI-gemeenschap zich hier hardop over moet uitspreken: benoemen welke normen we hanteren, en elkaar daaraan houden.
Vertrouwen is vanaf nu iets dat je aan je werk moet toevoegen. Het komt er niet meer vanzelf bij.
De aanleiding was banaal. Tijdens de reclameblokken viel het ons de hele avond op hoeveel van wat er voorbijkwam inmiddels te reproduceren zou zijn. Deze spot bleef hangen omdat hij zo helder is gebouwd dat je bij het kijken al ziet hoe je hem zou namaken. De enige manier om te toetsen of die gedachte klopt, is het gewoon doen.
